Lütfen yeni siteyi Bekleyiniz: https://aawsat.com/turkish


Ortadoğu haber | Şarkul El-Avsat

Pakistan’ın Taliban’ı ikna etmesi, İran’ın çıkarlarına aykırı | ŞARKUL AVSAT
Bir Sayfa Seçin

Pakistan, özellikle Umman Körfezi’ndeki Çabahar limanının genişletilmesi ile alakalı mevzuda kendisine yönelik bir yalnızlaştırma planı işletildiğini düşünüyor. Bunun için Pakistan Genelkurmay Başkanı Bilal Ekber, geçtiğimiz Cumartesi günü Tahran’a bir ziyarette bulundu ve İranlı mevkidaşı Abdülkerim Musevi ile bir araya geldi. Ekber, bu görüşmenin neticesinde şu sonuca vardı: “Sınırlarda karşılıklı olarak tehdit altındayız. Bundan dolayı Pakistan ve İran’ın güvenlik, askeri ve savunma güçlerinin gündeminde ciddi ve dikkatli bir işbirliği söz konusu.”

Pazar günü ise Celalabad şehrindeki pazaryerinde Sih ve Hindu Afgan azınlığa yönelik bir terör saldırısı gerçekleşti. Bu durum, ABD tarafından barış görüşmeleri için Kabil’e elçi olarak gönderilen ve Afganistan’da bulunan Taliban’ı barışın önüne taş koyan unsur olmakla suçlayan Alice Wells’in ziyareti sırasında yaşandı. ABD Dışişleri Bakanı’nın Güney ve Orta Asya işlerinden sorumlu birinci yardımcısı olan Wells, Pakistan’ın Taliban’ı baskılamak için daha fazla çaba harcaması gerektiğini ifade etti.

Taliban’a yönelik kontrolünün azalmaya başlaması ve İran’ın elinin güçlenmesi, Pakistan’ı rahatsız edebilir. Sonra İran, Taliban’a yönelik son dönemdeki desteklerini saklamayı başardı ve kendisini Kabil’e bağlayan tarihsel bağlara odaklandı. Şu an İran, Afganistan ve Hindistan arasında Pakistan’a karşı büyük bir işbirliği var ve bu durum Çabahar limanında kendisini gösteriyor. Çabahar, aslında Irak-İran savaşı süresince Arap körfezinden uzak olarak ticareti çeşitlendirmek amacıyla 1983 yılında kurulan İran’a ait bir liman. Burası son zamanlarda yapılacak yatırımlar  için Hindistan’dan sağlanan 500 milyon dolar  kredi ile genişletildi. Liman iki koridordan oluşuyor: Şehid Kalanteri ve Şehid Beheşti. Aralarında 10 derin su limanı buluşuyor. Ancak Çabahar, bir limandan daha fazlası. Burası Hindistan’ın ticari genişleme projesinin bir parçası ve 1.6 milyar maliyeti bulan Çabahar-Zahedan demiryolu hattının yanı sıra bu limanı da hedefine oturtmuş durumda. Söz konusu demiryolu hattı, yeni bölgesel ticaret yollarını Orta Asya’ya birleştirmek üzere Hindistan’ı Afganistan’a bağlıyor. Bu bölgesel ticaret yolları ise bazı durumlarda Çin’in ‘tek kemer yolu’ ile özellikle de Çin ve Pakistan arasındaki ekonomik geçiş ile doğrudan boy ölçüşebilecek yollar. Demiryollarına, yollara ve deniz taşımacılığına dayalı bir proje üzerinden kuzey ve güney arasındaki ulaşım koridoru olması sebebiyle Çabahar limanı, Hindistan’a uzun vadede ilham kaynağı oluyor. Bu koridor, Orta Asya ve Rusya üzerinden Avrupa’ya doğru uzanıyor. Bu projenin iki demirbaşı ise Hindistan ve İran. Ancak Hindistan’ın planları, Donald Trump’ın İran ile olan nükleer anlaşmadan çekilmesiyle ile suya düşebilir.

Yeni Delhi, Çabahar limanının ana mali ve diplomatik destekçisi sayılıyor. Nitekim İran ile birlikte limanın faaliyetlerinden en çok faydayı devşirecek ikinci ülke. Liman, Hindistan’ın mevcut coğrafi yolunun elverişsizliğini hafifletmeye yardımcı oluyor. Bu elverişsizliğe sebep olan başlıca engelse Afganistan ile ve dolayısıyla Orta Asya ile doğrudan kara bağlantısının olmamasıdır. Ki bu bağlantıyı kesen, Pakistan’ın egemenlik alanındaki Keşmir bölgesidir. Hindistan’daki planlamacılar, Çin ve Pakistan arasındaki ekonomik koridor gibi yeni temel ticari koridorlardan dışlanma olasılığından ötürü kaygılıydılar. Çin ve Pakistan arasındaki bu koridor, kuzeyde Pakistan’ın Gwadar limanından başlayıp Çin’in kuzeybatısı üzerinden Orta Asya’ya dek ulaşacak ve Hindistan’ın tamamen aşarak ticareti onun limanlarından uzak bir noktaya taşıyacak. Çareyi Hindistan’daki Kandla limanı ile sadece 550 mil deniz uzaklığındaki İran’ın Çabahar limanı arasında bir deniz taşımacılığı başlatan alternatif bir koridor inşasında gördüler. Oradan ticaret, kuzeyde Afganistan’a daha sonra Orta Asya’ya ve son olarak da Avrupa’ya ulaşacak.

Orta Asya ile yeni ticari bağlantılar, orta vadede hedef olabilir. Ancak Çabahar limanı projesi kısa vadede Afganistan’da Hindistan’ın etkinliğini artıracak. Hindistan buğdayı, Çabahar yoluyla Afgan pazarlarına akmaya başladı. Orada büyüme için önemli bir alan mevcut ve Afganistan’ın şu dört büyük kent pazarına uzanmaya hazırlık sağlar: Herat, Kabil, Mezar-ı Şerif ve Kandahar. Hindistan, Afgan pazarına girmek için peş peşe adımlar attı ve Pakistan, sadece bu yıl yerel pazarın yaklaşık yüzde 50’sini elden kaçırdı.

Hindistan, Pakistan ve Afganistan’ı masaya getirebilecek herhangi bir mevzu, bu üç ülke arasında gizli jeopolitik gerilimlerden kaçınılmaz olarak etkilenecektir. Pakistan’ın Afganistan’da uzun vadeli stratejik derinlik yaklaşımı, ülkelerin Hindistan’a çok yaklaşmalarını engellemeyi hedefliyor. İslamabad, bu gelişmenin kendisini iki cephede savaşla sonuçlanmasından çekiniyor. Stratejik derinlik aslında Pakistan’ın Afganistan içinde bulunan ve genellikle de oranın istikrarını sarsan çeşitli yarı askeri gruplara desteği olarak yorumlanabilir.

Afganistan-Hindistan ilişkilerine gelince… Genel anlamda bir yakınlaşma var ve temel düzeyde ikili bir çekişme yoksa da coğrafi olarak durum tam olarak böyle değildir. Zira arada bir toprak bağlantısı yoktur ve Afganistan, temelde Pakistan’ın limanlarına bağımlıdır. Çabahar limanının, bu hareketliliğe bir sınır koyarak Pakistan-Hindistan ve Hindistan-Afganistan arasındaki üçlü ilişkilerde oyunun kurallarını değiştirebilecek bir araç haline geleceğinde şüphe yoktur.

Kabil’i Çabahar limanına çeken şey, Pakistan limanlarına aşırı bağımlı olmadan ticareti çeşitlendirmeye izin verecek olmasıdır. Pakistan limanları arasında ise özellikle Afganistan’ın dünya denizine açılan kapısı, tarihi Karaçi limanına. Geçmişte Pakistan, komşularının kendi limanlarına olan bağımlığından istifade etmeye çalıştı. Bu doğrultuda gümrük vergileri dayattı, sınır geçişlerini rastgele kapadı. Afgan ihracatını sınırlayarak diplomatik ayrıcalıklar elde etmek için Pakistan limanlarında bürokrasiyi yoğunlaştırdı. Kabil, bu bağımlılıktan duyduğu rahatsızlığı nicedir dile getirdi ve kurtulmak için çaba göstermeye başladı. Çabaları da son zamanlarda özellikle İran’daki Bender Abbas ve Çabahar limanları ile ilgili olarak meyvesini vermeye başladı. Bu limanlar, Afganistan’ın Pakistan’dan uzak ticareti için büyük bir potansiyele dönüştü. İkili ticaret hacmi, birkaç sene önce 2.7 milyar dolar ile en yüksek seviyedeyken 500 milyon dolara kadar düştü.

İran için belirgin ekonomik faydaları var zira kendisi Ortadoğu ve Avrasya üzerinden geçen yeni bir ekonomik koridorun merkezinde konumlanıyor. Çabahar limanı açısından Tahran, özellikle 80 km uzağına düşen Pakistan’ın Gwadar limanına karşı üstünlük elde etmek istiyor. Gwadar limanı, Çin’in dünyadaki ‘tek kemer’ planının esaslı bir parçasıdır. Hindistan gibi o da kendi topraklarını aşan yeni küresel ticaret koridorların dışında kalmaktan korkuyor.

Trump’ın İran’a yeni yaptırımlar uygulama kararı, ikinci aşamanın ilerlemesini geriletecek. Çünkü, bankaların projeden çekilmesi ile finansman etkilenecek. Pakistan merkezli Fecr gazetesinin haberine göre, şirketler yaptırımların uygulanmasından korktuğu için altyapıya yönelik 3 sözleşme askıya alındı.

Çabahar projesi yeniden başlarsa; bu, Pakistan için ticaret akışı ve Afganistan’daki etkinliğini kaybetmesi açısından daha büyük bir kayba neden olacak.

Çin ile olan ticaret, Pakistan-Çin ekonomik koridoru yoluyla artış gösterdi. Ancak Pakistan açısından zararları dengeleme konusunda bir fayda sağlamadı. Ekonomik koridor aracılığıyla ticaretin gelişmesi ile birlikte Çin-Pakistan ticari açığı ağırlaşıyor. Pakistan’ın döviz rezervleri kuruyor. Afganistan, Pakistan’ın sattığı şeylere gerçek anlamda ihtiyaç duyan bir pazar konumunda. 2010 yılında Pakistan’ın ihracat değeri 2.4 milyar dolara erişti. Ancak 2017 yılı ile birlikte bu rakam 1.39 milyara kadar düşüş gösterdi. Çabahar limanının yapılması ve faaliyetlerinin artırılması ile daha da düşmesi bekleniyor.

Limanlar çoğalır ve o bölgedeki boğulmalar da artabilir. Pakistan’ın bu ayın ikinci yarısında gerçekleşecek olan  seçimleri için geri sayım başladı. Hindistan’ın İran’dan petrol ithalatını durdurması isteniyor. İran, kendisine yönelik kapsamlı yaptırımlar sebebiyle yaklaşan 6 Ağustos ve 4 Kasım tarihlerinden tedirgin.

Afganistan’a gelince; Washington’da kapalı kapılar ardında Amerika ve NATO’nun oradan tam anlamıyla çekilip çekilmeyeceğine dair diyaloglar yürütülüyor. Büyük Ortadoğu genişliyor ve bu, Arap bölgelerine oldukça fazla olumsuz etkiler bırakabilir. Bu etkiler kendini göstermeye başladı bile!