Lütfen yeni siteyi Bekleyiniz: https://aawsat.com/turkish


Ortadoğu haber | Şarkul El-Avsat

Vikipedi’nin kurucusu Jimmy Wales: Akademik referans olmayı istemiyoruz | ŞARKUL AVSAT
Bir Sayfa Seçin

Gadvan el-Ahmeri – Londra

Vikipedi kurucusu Jimmy Wales ile Şarku’l Avsat okuyucuları için görüştüm. Vikipedi, kullanıcıları tarafından ortaklaşa olarak birçok dilde hazırlanan, özgür, bağımsız, ücretsiz, reklamsız, kâr amacı gütmeyen bir internet ansiklopedisi. MediaWiki yazılımı kullanılarak hazırlanıyor. Sürekli eklemeler ve değişiklikler yapıldığı için hiçbir zaman tamamlanmayacağı varsayılıyor.

Kurucusu Jimmy Wales Vikipedi’yi, “Dünya üzerindeki her insana kendi dilinde, en üst kalitede, bedava bir ansiklopedi oluşturma ve dağıtma uğraşısı” olarak tanımlıyor.

Vikipedi sözcüğü, viki ve pedi kelimelerinin birleşiminden oluşuyor. ‘Viki’ Hawaii dili’ndeki ‘wiki wiki’ (hızlı veya bilgi amaçlı) sözcüğünden türetilmekle birlikte ‘Pedi’ ise, Antik Yunan Medeniyeti’nde ‘kapsamlı kültürel eğitim sistemi’ anlamına gelen paideia kelimesinden geliyor.

Vikipedi Kurucusu Jimmy Wales, “Gazetecilere sitemizden alıntı yapmamalarını tavsiye ediyorum. Akademik referans olmayı istemiyoruz” diyor.

Jimmy Wales, Şarku’l Avsat’a Vikipedi’nin Arapça içeriğinin umudun ötesinde olduğunu belirtti.

Bir ay önce, ‘her şey hakkında bilgi sahibi olan kişi’ olarak tanımlanan Wales ile röportaj yapmak için bir randevu istedim ve her şey için sadece bir internet bağlantısı yeterliydi. Dünyanın en iyi 5 Web sitesinden biri olan Vikipedi’nin kurucusu ve başkanı Jimmy Wales ile olan görüşme 12 Aralık saat 11:00’da olacaktı. Sorular ansiklopedi, bilgilerin doğruluğu ve hükümetlerin müdahalesi ile ilgiliydi.

Wales, görüşmeye başka bir toplantısı nedeniyle 9 dakika geç kaldı ancak ek olarak 20 dakika fazla röportaj verdi.
Wales, bir milyarder olarak tanımlanmayı kabul etmiyor. Londra finans bölgesi kulelerinde girişimciler için özel bir alanda küçük bir editoryal odaya girdik. Salonda yeni bir proje yürüten baş editör, editörün yanısıra kadrosunda 9 gazeteci bulunuyor.

Proje Vikipedi’ye (Wikipedia) benzer şekilde devrim yapması beklenen ‘Wiki Tribune’ gazetesi. Ancak Wales, gazetenin Vikipedi’den tamamen ayrı bir proje olduğunu, fikrin tamamen kendisine ait özel bir hobisi olduğunu belirtiyor.

 Ona, “dolar milyarderi misin?” diye sordum, The Guardian ve New York Times’a verdiği cevap gibi benim sorumu da gülümseyerek cevapladı. Vikipedi’nin şu anda 100 milyon dolarlık bir sermayeyle hayırsever bir fona ait olduğunu söylerken, Vikipedi’nin bağışçılar üzerine kurulu ve muhafazakâr bir yönetim kurulu olduğunu, bu makul bir sermaye ile masrafları yönetme ve finanse etme kabiliyetine kavuştuğunu ifade etti.

Vikipedi Arapça gelişiyor

Wales, Vikipedi’nin Arapça içeriğinin maalesef istenenden az olduğunu söylüyor ve ekliyor, “Arap dilinin, dilsel gücü ve zenginlikleri var. Bu dili konuşan ve kültürel çeşitlilik gösteren önemli bir çok ülke var. Bu da sahip olmak istediğimiz bir şeydir. Bu çabaların Vikipedi içeriğini diğer dillerde olduğu gibi  zenginleştirmek için çoğaltılmasını umuyoruz. Nedeni tahmin etmek istemiyorum. Çeviri ve Arapça tercüme edilen akademik kitapların sayısı ile ilgili veya başka bir nedenle de olabilir. Mesela, Arapça’ya çevrilen kitapların sayısından mı kaynaklanıyor? Benim bakış açım değil, ancak Vikipedi’deki bazı gönüllüler Arap gençliğinin endişelerinden dolayı çoğunun sporla ilgilendiğini, akademiyle ya da araştırmayla ilgilenmediklerini söylüyor. Ancak bu, gerçek ve yeterli bir sebep değil. Almanca-Arapça çevirinin eski bir karşılaştırması var ki günlük olarak Almanca’ya çevrilenlerin toplamı, her yıl Arapça tercüme edilene eşdeğerdir. Fakat eğitimle ilgili yatırımın, liberalizasyona ve daha fazlasına yakın yaklaşımlar kazanmak için çok önemli olduğunu düşünüyorum.

İnanıyorum ki, eğitimli gençler, yeryüzündeki kültürel etkileşim ve gelişim açısından da temel ve varsayım olmalıdır. 

2001’de siteyi kurduğumuzda, akademik bir referans olmak bizim amacımız değildi; ancak, yanıtlar bulmaktan ziyade soru sormaya katkıda bulunmamız önemlidir. Aynı zamanda üniversite araştırmacıları için akademik bir referans olmak bizim amacımız değil, araştırmacı, belirli bilgileri okumak için ansiklopedi kullanabilir. Onları bizden alıp kullanmak zorunda değildir.”

Wales, ansiklopedinin değerinin olmadığını mı söylüyor? Elbette hayır. O, editörlerin doğruluk, mükemmellik ve kaliteye ulaşmak için mümkün olduğunca çabaladıklarını, ancak, akademik veya araştırma referansından söz edilemeyeceğini ifade ediyor.

Vikipedi’yi referans olarak görmeyen üniversitelere karşı tavrına yönelik soruma ise şöyle cevap verdi: 
”Bütün bu şüphecilikte bile bizi bir ölçüde kaynak olarak kullananlar var. Ancak, bilimsel veya akademik bir kaynak olarak bunu yapmaya çalıştıklarını düşünmüyorum. Gazetecilere, Vikipedi’nin cevapları değil de sorularını bulabileceğini söylerim. Araştırmacı veya gazetecinin okuyabileceği ve kaynaklarla ilgili okuyucuların tartışmalarını bulabileceği bir açık oturum zemini mevcut.”

Wales’e kendi kişisel sayfasını düzenleyip düzenlemediğini sordum, cevap vermeden önce güldü. Kaşlarını kaldırdı ve daha sonra şöyle cevapladı, “Sayfamı Vikipedi’de ayrıcalıklı olarak düzenlemiyorum. Yüzlerce okuyucu tarafından başka herhangi bir sayfa gibi düzenlenmiştir. Tüm katılımcılarla eşit düzlemde Vikipedi’ye katkıda bulunmak hoşuma gidiyor.”

Wales, Vikipedi’nin maliyetinden bahsetmekten kaçınıyor ve milyarderler listesinde olmadığını belirtiyor. Her ne kadar daha önceden The Guardian’a verdiği cevaplarda milyarder olmadığını söylediğini bilsem de bizzat kendisine sordum. Vikipedi’nin Facebook, Snapchat ve Twitter gibi olmadığını, bilgi ve kültürel bir yatırım olduğuna dikkati çekip; ‘Kültür ve bilgi insanı servet sahibi yapmaz’ diyor.

Wales, “Vikipedi’den dolayı milyarder değilim, mutluyum” ifadesini kullanıyor. Vikipedi’nin iflasdan korkmadığını, kişisel sayfaları satmayacaklarını, ücretlendirmeyeceklerini, hükümetlerin veya yöneticilerin kendi sayfalarının sahibi olmalarına ve düzenlemelerine izin vermeyeceklerini ifade ediyor. 

Dünyadaki birçok hükümet ve dışişleri bakanlığının sayfalarını düzenlemek için Vikipedi ile iletişim kurduğunu, ancak hükümetlerin Vikipedi’de kendilerinden bahseden sayfalara el koymasına izin vermeyeceklerini söylüyor.

Ancak “Açık Ansiklopedi” nasıl bir finansmanla ayakta duruyor? Wales’in, iflas konusunda endişe duymaması, sermayesi 100 milyon dolar olan bağış kaynağı olmasından kaynaklanmakla birlikte, kazancı değil bilginin paylaşımını esas almasının bağışları arttırdığına dikkati çekiyor.

Vikipedi ve Yalan Haberler-Yanlış Bilgiler

Wales, Vikipedi maddelerindeki ‘yanlış bilgiler ve yalan haberler konusunda da endişeli olduğu belirtirek şunları söylüyor: “Yanlış bilgilerin düzeltilmesi ve tashih edilerek yayınlanabilmesi için mümkün olduğunca dikkatli davranmalıyız. Vikipedi topluluğu içerisinde denetçiler var. Vikipedi herkes için açık bir alan, konuların düzenlemeleri için herkese açık araçlar olduğu doğrudur. Ancak  link bağlantılı değilse kimse kaynak olarak bir bağlantı ekleyemez ve site kullanıcıları arasındaki düzenli tartışmalar, mümkün olduğunca doğruya ulaşmamızı sağlar. Belirli gündemleri olan herkes şüphesiz ki rahatsız edici içerikler ekleyebilir, Vikipedi (Wikipedia) yönetimi bunu farkettiği anda bu kullanıcının Vikipedi’de düzenleme yapması engellenir.”

The Atlantic Dergisi, Jimmy Wales’in yeni projesi ‘Wiki Tribune’ün gazetecilik mesleğini öldüreceğini ve gazetecileri işsiz bırakacağını ileri sürüyor. Bu eleştiriyi’ görüşmemiz sırasında Jimmy Wales’a bizzat sordum. Kendisi 2018 yılının sonunda sitenin Almanca ve İspanyolca dillerini de başlatacak şekilde Dünya dillerini yavaş yavaş genişletmeyi planladığını belirtiyor. Wales yeni gazetenin Arapçasının da olacağını ancak, Wiki Tribune’nün Wikipedia gibi tüm dünya dillerinde oluşturulamayacağını anlatıyor.

Wales, “Kimse doğrudan haberini ‘Wiki Tribune’de yayınlayamaz, editörlerimiz ve muhabirlerimiz var. Düzenleme ekibinin onayı sonrasında  yazılı ve görsel yayın izni var. Ana temamız, haberlerin ve materyallerin, görsellerin ve diğerlerinin sağlanmasına katılmak için mümkün olduğu kadar dünyanın tüm sakinlerinden faydalanmaktır. Diğer bir deyişle, temel emeğimiz gönüllülerimize bağlı. Gönüllü gazeteciliğin profesyonel gazeteciliği öldüreceğini mümkün görmüyorum” diyor.

Wales, sürekli olarak Wiki Tribune’de yazan ve belirli bir konuda uzmanlaşmış bir gazetecinin, uzmanlığını editör veya denetçi olarak kullanabileceğini hatırlatıyor. Fakat editörler ve baş editör Peter Bell tarafından onaylanana kadar hiçbir haberin yayınlanmayacağını vurguluyor.

Wales, Wiki Tribune’den büyük bir heyecanla bahsediyor. Ona bu iyimserliğini sordum: İlk projeniz Vikipedi’de olduğu gibi Wiki Tribune de dünyanın önde gelen siteleri arasına girebilecek mi?

“Evet iyimserim ve her zaman iyimser olacağım, hedefimiz ilk 100 listesinde olmaktı. Daha yolun başında olmamıza rağmen giderek hedefimize yaklaşmaya başladık. Şimdi ise Vikipedi olarak ilk 5 site arasına girdik. Benim iş dünyasını terk etmeme sebep olan düşünce zenginlik ya da para değil.”

Jimmy Wales, Bir grup profesyonel gazeteci ve Vikipedi gönüllü ordusunun birlikte yeni projede de bağışlarla ilerlemeyi hedeflediğini belirtti. Wales bugüne dek siteye destek çıkan Vikipedi gönüllülerinin yeteri kadar tecrübeli ve şeffaflık konusunda hassas olduğuna inandığını da sözlerine ekledi.

Wales, günümüz gazetecisinin, bir araştırmacı bilim insanı gibi olması gerektiğini vurgulayarak, gazetecinin Vikipedi’yi tek başına kullanmamasının gerektiğine dikkati çekiyor.

Vikipedi’nin mucidi Jimmy Wales, son olarak, projenin sorgulamak, soru sormak ve kaynağı daha geniş ve doğru bir şekilde aramak için kullanılması gerektiğini sözlerine ekliyor.