Lütfen yeni siteyi Bekleyiniz: https://aawsat.com/turkish


Ortadoğu haber | Şarkul El-Avsat

Washington ve Tahran arasında ‘Fıstık Savaşı’ | ŞARKUL AVSAT
Bir Sayfa Seçin

ABD ile İran arasındaki siyasi çatışmalara bir de söz düellosu eklendi. İki ülke arasında fıstık sebebiyle 30 yıldır gerçek bir ticaret savaşı yaşanıyor.

ABD ve İran, dünyada yıllık fıstık üretimin yüzde 80’ini gerçekleştiriyor.

Küresel fıstık ticareti, İran ve ABD arasındaki gerginlik nedeniyle beklenmedik bir düşüş ile karşı karşıya kaldı.

Geçtiğimiz 40 yıl boyunca, İranlı çiftçiler ABD’nin İran üzerindeki yaptırımları ve dünya pazarlarına erişimine kısıtlamalar sebebiyle yoğun baskıya maruz kaldı.

Fıstık, yaptırımlara tabi ürünlerin listesine dahil olmamasına rağmen, küresel bankacılık kısıtlamaları, İranlı çiftçilerin dış ticaretinin zorlaştırdı.

2016 yılında, İran’ın fıstık ticareti, İran’ın nükleer anlaşması ve ortak kapsamlı eylem planı sonrasında değişti. Bu anlaşma, ABD ve müttefikleri ile imzalanarak İran’a karşı uygulanan yaptırımları kaldırdı ve İran fıstığı ihracatı küresel pazarlarını doldurmaya başladı.

Buna rağmen, ABD Başkanı Donald Trump, İran ile nükleer anlaşmayı şimdiye kadarki “en kötü” olarak niteledikten sonra, bu ilerleme yeni zorluklarla karşılaşabilir. Ekim ayı başında ABD Kongresi, ABD’nin bu anlaşmanın bir parçası olarak kalıp kalmayacağı ve İran nükleer anlaşması üzerinde ağırlığını koyabilecek şartlar koyma konusunda görüşmelere başladı.

Krizin Tarihi

Fıstık savaşı iki ülke arasında 1970’lerin sonunda patlak verdi. Şah’ın düşüşünden sonra ABD, 1979-1981 yılları arasında İran’ın dünya pazarına fıstık ihracını yasakladı. Fakat ABD hükümetinin o dönemde karşılaştığı asıl sorun, ABD’lilerin fıstığa olan talebinin artmasıydı. Bu talep artışı da topraklarında özellikle de Kaliforniya’da daha çok ağaç ekmesine neden oldu. Söz konusu üretim politik bir karaktere sahipti. ABD 1989- 1997 yılları arasında eski İran Cumhurbaşkanı Haşimi Rafsancani’nin istikrarını bozmaya çalıştı. Buna rağmen Rafsancani’nin fıstık ticaretinden büyük bir servet inşa ettiği bilinmekte.

Fıstık, İran ekonomisinin vazgeçilmez bir örneğidir. Petrol ve halı sektöründen sonra üçüncü döviz kaynağını oluşturmakta. İran ürettiği fıstığın yüzde 70’ini ihraç ederek yıllık 1.5 milyar dolar kazanç sağlıyor.

ABD üstünlüğü

2008 yılında, İran ürünlerinin ihracatının yasaklanmasının ardından, İran’ın tarımı ağır kayba uğradı. Bu süre zarfında ABD, İran’a üstünlük sağlamayı başardı. Fakat bu kez elde edilen zafer uluslararası yaptırımların bir sonucu değildi. İran para biriminin değer kaybetmesi ABD’nin öne geçmesine imkan sağladı.

Fiyatların yükselmesi

Fıstık fiyatı, talebin fazlalığı nedeniyle 2002 yılında küresel olarak artış gösterdi. ABD Fıstık Üreticileri Derneği (APG) Genel Müdürü Richard Matoyan’a göre, bunun nedeni, ABD vatandaşları ve Avrupalılar arasındaki sağlık farkındalığındaki artış ve sağlıklı atıştırmalıklar için küresel talebin artmasıdır.

Çin’de talebin büyümesi sektörün büyümesinde önemli bir faktördür. APG’ye göre, 2008-2013 yılları arasında, Çin’in fıstık ithalatı yüzde 146 oranında arttı.

İran fıstıklarının avantajları ve dezavantajları sadece ABD yaptırımlarıyla bağlantılı değil. ABD ve İran esasen aynı fıstık ekmesine ve tadının çok benzer olmasına rağmen İran, fıstığının tadının daha iyi olduğunu iddia ediyor.